یاسمن رضائیان، سردبیر/ احسان خانمحمدی، مشاور حوزهی نوجوان:
تابستان که میشود اکثر خانوادهها به دنبال کلاس فوق برنامه یا کلاس تابستانی مناسب میگردند تا فرزندشان را در آن ثبت نام کنند. برای همین این سؤال مهم مطرح میشود که «کدام کلاس تابستانی مناسب است؟» شاید شما هم جزو آن دسته از نوجوانهایی باشید که از خودتان میپرسید: «به کدام کلاس بروم؟ هنری؟ آموزشی؟ ورزشی؟ کدام فعالیت را در تابستان انجام دهم؟» شاید هم جزو آن دسته از نوجوانهایی هستید که از خودتان میپرسید: «اصلاً مگر لازم است به کلاس تابستانی بروم؟ این کلاسها به چه دردم میخورند؟ اگر در این کلاسها شرکت نکنم چه اتفاقی میافتد؟»
چه جزو دستهی اول باشید و چه جزو دستهی دوم، جای درستی آمدهاید. در این مقاله قرار است دربارهی کلاسهای تابستانی و فعالیتهای فوق برنامه صحبت کنیم. اینکه آیا به درد میخورند یا نه، و اگر به درد میخورند، چطور باید کلاس مناسب خودتان را انتخاب کنید.
برای انتخاب بهترین کلاس تابستانی، اول به این سؤال مهم جواب بدهید!
اول از همه بیایید صادقانه به یک سؤال دربارهی خودتان جواب بدهید: «آیا در دبیرستان و در مدرسه به دنبال لذتبردن از یادگیری (یادگیری به معنای کلی نه به معنای یادگیری مطالب کتابهای درسی) هستید یا فقط میخواهید نمرهی مناسبی بگیرید و به مقطع بعدی بروید؟»
اگر به دنبال لذتبردن از یادگیری هستید و به هدفی فراتر از نمره فکر میکنید، کلاسهای فوق برنامه میتوانند بستری را برایتان فراهم کنند تا خودتان و علاقههایتان را بیشتر بشناسید.
حالا اگر از این زاویه به فعالیتهای فوق برنامه و کلاسهای تابستانی نگاه کنید، میبینید که این کلاسها فقط به یادگیری منجر نمیشوند. آنها به شما کمک میکنند تا خودتان را بیشتر کشف کنید. نوجوانهای بسیاری بودهاند که با شرکت در همین فعالیتهای فوق برنامه مسیر آیندهشان را پیدا کردهاند و فهمیدهاند مثلاً باید سراغ تئاتر بروند یا موسیقی را دنبال کنند یا باید در آینده ورزشکار شوند.
یک نکتهی بیردودربایستی!
بیایید باهم صادقانه حرف بزنیم. شما کمتر از ۸ سال دیگر وارد بازار کار رقابتی میشوید و در مصاحبههای شغلی شرکت خواهید کرد. در این مصاحبهها، کارفرماها، به دنبال افراد قوی و متخصص میگردند. یعنی افرادی که هم مدرک تحصیلی معتبر داشته باشند و هم تکلیفشان در زندگی با خودشان روشن باشد. چون اگر فردی در زندگی تکلیفش با خودش مشخص باشد و به قول معروف گیج نزند، در محیط کار هم گیج نمیزند و میتواند کارش را بهدرستی انجام دهد.
اگر شما جزو آن دسته از افرادی باشید که تکلیفشان با خودشان مشخص است، آنوقت میتوانید امید داشته باشید که کارفرماها شما را به عنوان کارآموز وارد گروه خودشان کنند و به شما فرصت تجربهکردن بدهند. واقعیت همین است؛ همانطور که شما افراد ضعیف را دوست ندارید و برای کارهای بزرگ روی آنها حساب نمیکنید، شرکتها هم به دنبال افرادی میگردند که بتوانند در پیشبرد اهداف مجموعه به آنها کمک کنند و روی آدمهای ضعیف حساب نمیکنند. بنابراین در یک عبارت، کارفرما جنم شما را میسنجد.
کلاسهای فوق برنامه، جنم و عرضهی شما را پرورش میدهند. بنابراین ضروری است آنها را جدی بگیرید تا در آینده موفق شوید. برای همین، فرقی نمیکند در دبیرستان دورهی اول باشید یا دورهی دوم یا حتی دانشگاه. برای فعالیتهای فوق برنامه باید وقت بگذارید.
حالا که اهمیت این برنامهها را درک کردید، این سؤالات مهم پیش میآیند: «چه فعالیتی برایم مفید و مناسب است؟ آیا هر کلاسی به دردم میخورد و به من کمک میکند؟ آیا باید در انواع کلاسهای هنری و ورزشی و آموزشی شرکت کنم و کل تابستانم را با این فعالیتها پر کنم؟»
حالا میخواهیم به این سؤالات جواب بدهیم.
۱. به یک فعالیت بپیوندید تا کشف کنید به چه برنامههای فوقالعادهای نیاز دارید
به زبان خیلی ساده، بهترین فعالیت فوق برنامه همان کاری است که با علاقه و استعدادتان مطابقت داشته باشد. خیلی از نوجوانها برای انتخاب فعالیت فوق برنامه به یک اشتباه بزرگ دچار میشوند: آنها سراغ کلاسهایی میروند که پرطرفدار هستند و بیشترِ دوستانشان هم سراغشان میروند (کلاسهایی مثل فوتبال یا موسیقی یا حتی رشتههایی که مدرسه یا دانشگاهشان قبلاً در آنها مقام قهرمانی کسب کرده است). انتخابکردن بر اساس این ملاک کاملاً غلط است. شما باید سراغ فعالیتهایی بروید که آنها را دوست دارید و استعداد و علاقهتان را هم برمیانگیزانند. سپس در آن فعالیت، خودتان را به چالش بکشید و اینطوری، بیشتر از قبل، خودتان را کشف کنید.
حالا بر اساس این ملاک میتوانید کلاستان را انتخاب کنید. گاهی بعد از مدتی ممکن است متوجه شوید فعالیتی که انتخاب کردهاید اشتباه بوده است. این هیچ اشکالی ندارد. مهم این است که اقدام کنید، چون تا زمانی که اقدام نکنید و فعالیتی را شروع نکنید، تجربهی ارزشمندی به دست نمیآورید و نمیتوانید خودتان را کشف کنید و بدانید چه فعالیتهایی برایتان مناسباند و چه فعالیتهایی به دردتان نمیخورند.
فعالیتهایی که شما میتوانید داشته باشید به چند دسته تقسیم میشوند:
- فعالیتهای فوق برنامهی داخل مدرسه (یا دانشگاه)
- فعالیتهای فوق برنامهی خارج از مدرسه (یا دانشگاه)
- فعالیتهای مستقل
فعالیتهای فوق برنامهی مدرسه و دانشگاه
تقریباً در همهی مدرسهها یا دانشگاهها فعالیتهای فوق برنامهای برگزار میشود. همانطور که گفتیم، این کلاسها یا چیزهای تازهای به شما یاد میدهند یا زمینهای فراهم میکنند تا بتوانید تجربهی ارزشمند و متفاوتی به دست بیاورید و خودتان را کشف کنید.
فعالیتهای فوق برنامهای مدرسه و دانشگاه معمولاً شامل این موارد است:
- تیمهای ورزشی
- گروه نشریه
- شورای دانشآموزی/ انجمنهای دانشجویی
- گروههای موسیقی
- گروه تئاتر
- تیم روباتیک
- انجمنهای ریاضی
- کلاسهای المپیاد، مانند کلاسهای نجوم، ادبیات، فیزیک، شیمی، ریاضی و کامپیوتر
این طبیعی است که شما در یکی از این کلاسها شرکت کنید اما به همهی موضوعاتی که در کلاس مطرح میشود علاقه نداشته باشید. اما کاری که باید بکنید این است: آن بخش یا موضوع را که بیشتر دوست دارید پیدا کنید و بعد همان مسیر را دنبال کنید.
برای مثال، اگر به تولید محتوا علاقه دارید میتوانید به تیم نشریهی مدرسه یا تیمهایی با فعالیتهای مشابه بپیوندید. بعد اگر در بخش تولید محتوا بیشتر از همه به عکاسی علاقه داشتید میتوانید عضو تیم عکاسی مدرسه شوید. حتی اگر چنین تیمی در مدرسهتان نبود میتوانید در دورهها و کلاسهای عکاسی جهادهای دانشگاهی یا مراکز فرهنگی شرکت کنید تا توانایی خودتان را در این زمینه بیشتر گسترش بدهید.
بنابراین، مهم است بعد از اینکه علاقهتان را کشف کردید همان موضوع را دنبال کنید و در آن زمینه تجربههای بیشتری به دست آورید.
فعالیتهای خارج از مدرسه
گروهها و سازمانهای اجتماعی مانند هلال احمر و مؤسسات خیریه ممکن است برنامههایی برای دانشآموزان دبیرستانی داشته باشند. این گروهها در دسترستان هستند و اگر علاقه داشته باشید، میتوانید در برنامههایشان شرکت کنید. فعالیتهایی که این گروهها و سازمانها ممکن است برای نوجوانها داشته باشند شامل این موارد است:
- کلاسهای امداد و نجات هلال احمر
- باشگاههای محلی و تیمهای ورزشی
- دورههایی مانند آموزش به بچههای کار و خیابان
- گروههای هنری یا موسیقی
درگیر شدن با مسائل جامعه و موضوعات اجتماعی به شما فرصتهایی کوچک خواهد داد تا رهبری و تعامل اجتماعی را تجربه کنید. بنابراین میتوانید در هیئت مذهبی محلهتان مسئولیتی را به عهده بگیرید. فقط فراموش نکنید که این مشارکت باید حداقل ۲ تا ۳ سال ادامه داشته باشد تا بتوانید اثر آن را روی خودتان ببینید.
علاوه بر این، زمانی که در یک فعالیت اجتمهای مشارکت داشته باشید یاد میگیرید متعهدتر باشید و اصول اخلاق کاری را رعایت کنید.
فعالیتهای مستقل
اگر جزو آن دسته از نوجوانهایی هستید که نه علاقه دارید در فعالیتهای مدرسه شرکت کنید و نه میخواهید سراغ فعالیتهای خارج از محیط مدرسه بروید، پس باید خودتان دست به کار شوید و در خانه و به صورت آنلاین دورههای مهارتی خاصی را بگذرانید. دورههایی که به رشد مهارتهای شما کمک میکنند عبارتند از:
- گذراندن یک دورهی تخصصی آنلاین مثل کدنویسی
- درگیرشدن در پروژهای مثل تعمیر و بازسازی خانه مانند نقاشی، لولهکشی یا دیزاین
- تولید و انتشار یک پادکست در یکی از شبکههای اجتماعی
- راهاندازی یک کسبوکار کوچک
براساس علاقهتان میتوانید یکی از فعالیتهای مستقل را انتخاب کنید و مهارتهای خودتان را در آن زمینه توسعه دهید. یادتان نرود مهم نیست دوستان شما هم سراغ همان فعالیت مستقلی که شما انجام میدهید میروند یا نه. مهم این است سراغ فعالیتی بروید که آن را دوست دارید تا بتوانید خودتان را در آن پیدا کنید. اینجاست که از دیگران متمایز میشوید و به «خود واقعیتان» نزدیکتر میشوید.
۲. برای کشف کلاس تابستانی مورد نیازتان، فهرستی از مهارتها و استعدادهایتان تهیه کنید
یک کاغذ بردارید و روی آن نام کلاسهایی را یادداشت کنید که تا امروز در آنها شرکت کردهاید. حالا به این فکر کنید که کدام کلاس به شما چه مهارتی را یاد داد. آیا در این کلاسها موضوعی پیدا کردید که به آن خیلی علاقهمند شده باشید؟ اگر بله، آیا در کلاس دیگری، مرتبط با آن موضوع، شرکت کردید؟
همچنین میتوانید استعدادهایتان را روی این کاغذ بنویسید. مثلاً:
- میتوانم آواز بخوانم.
- میتوانم یک قطعهی موسیقی بنوازم.
- میتوانم یک زبان برنامهنویسی را به دیگران یاد بدهم.
- در ریاضی استعداد دارم.
- عکسهای خوبی میگیرم.
- ویدئوهای خلاقانهای برای فضای مجازی میسازم.
فهرست مهارتها و استعدادهایتان را در جای مناسبی نگه دارید و آن را بهروز کنید. این فهرست به شما کمک میکند تا هم در دورهی دوم دبیرستان و در دانشگاه انتخاب رشتهی مناسبی داشته باشید و هم کمک میکند مسیر شغلی آیندهتان را کشف کنید.
۳. شغل ایدهآل و رویایی آیندهتان را تصور کنید
خود را در آینده تصور کنید. پنج سال، ده سال یا حتی بیست سال دیگر کجا هستید؟ در دنیای ایدهآل خودتان، در حال چه فعالیتی هستید؟ آیا یک نیروی متخصص تولید محتوا شدهاید؟ آیا یک برنامهنویس موفق شدهاید که برای هوش مصنوعی دستورات مهمی را مینویسد؟ آیا هنرمندی هستید که رویکردی تازه در هنر ارائه دادهاید؟ هنگام فکرکردن و جوابدادن به این سؤال، خودتان را محدود نکنید. بدون ترس و با همهی قلبتان به خودتان جواب بدهید: «در آینده دارم چه کار میکنم و چه شغلی دارم که با آن حالم خیلی خوب است؟»
برای مثال، فرض کنید در آینده یک زیستشناس شدهاید و در حال کشف و آزمایش هستید. به این فکر کنید چطور به این جایگاه رسیدهاید. چه کلاسهایی را در دانشگاه گذراندید تا به این سطح علمی رسیدید؟ در چه دورههای کارآموزیای شرکت کردید؟ چگونه با استادها و معلمها و همدورهایهای خودتان ارتباط برقرار کردید تا این فرصت را به دست آورید؟
این مدلی فکرکردن خرج و هزینهای ندارد. ولی به شما کمک میکند خودتان را بهتر درک کنید و دربارهی کاری که میخواهید در آینده انجام بدهید شناخت بیشتری داشته باشید. با این تصویر، بهتر میتوانید تصمیم بگیرید به کدام کلاس تابستانی یا فعالیت فوق برنامه نیاز دارید.
براساس شناختی که از خودتان پیدا کردهاید، برنامهریزی و اقدام کنید
حالا که کشف کردهاید چه فعالیتی را دوست دارید و میخواهید در آینده در چه جایگاهی باشید و چطور باید به آن جایگاه برسید، بیایید از امروز این قرار را با خودتان بگذارید: قدمهایی کوچک و ساده اما مهم برای رسیدن به علاقه و هدفتان بردارید.
اما چگونه؟
۱. میان درسها و موضوعات مورد علاقهتان ارتباط برقرار کنید
ببینید آیا میتوانید به روشی تکالیفتان را انجام دهید که به شما اجازه دهد علایقتان را کشف کنید و اشتیاقتان را برای یادگیری بالا ببرید.
برای مثال، اگر عاشق هنر هستید ممکن است بتوانید تحقیقی در زمینهی تاریخ هنر انجام بدهید و علاوه بر آنکه نمرهی لازم را کسب کنید به علاقه و اشتیاقتان هم پاسخ مناسبی داده باشید. بنابراین، کاری که باید انجام بدهید این است: میان درسها و تکالیف با موضوعات مورد علاقهتان ارتباط برقرار کنید.
۲. چالشهای جدید را امتحان کنید
اگر میخواهید خودتان را کشف کنید باید از منطقهی امنتان خارج شوید. چون فقط در این حالت است که تجربهی جدیدی به دست میآورید و با افراد جدیدی ملاقات میکنید، به مکانهایی میروید که هرگز تصور نمیکردید و مهارتها و استعدادهایی را در خودتان کشف میکنید که فکر نمیکردید آنها را داشته باشید.
فرصتهای جدید میتوانند از راههای گوناگون برایتان به وجود بیایند. مثلاً:
- در یک دورهی جدید چالشی و رقابتی ثبت نام کنید.
- برای عضویت در یک تیم درخواست بدهید و وارد رقابت بشوید.
- به پروژههایی که معلم یا مربی شما به عنوان کار امتیازی پیشنهاد میدهد بله بگویید و آنها را انجام دهید.
- با افراد و دوستان جدید معاشرت کنید تا دیدگاه شما را گسترش بدهند.
بنابراین، دفعهی بعد که کسی با یک چالش یا فرصت جدید به شما نزدیک شد فوراً نه نگویید. حتی اگر آن چالش خستهکننده یا سخت به نظر میرسد دربارهی آن فکر کنید و از خودتان این سؤالات را بپرسید:
- من از این موضوع چه چیزی یاد خواهم گرفت؟
- چه نوع افرادی را ملاقات خواهم کرد؟
- این موضوع باعث میشود به چه مکانهایی بروم و چه چیزهایی را کشف کنم؟
- آیا من از انجامدادن این کار میترسم؟ اگر بله، چرا میترسم؟
۳. از اولیای مدرسه کمک بگیرید
مشاور، مدیر و معلمها میتوانند به شما کمک کنند تا بفهمید چگونه از تجربهی دبیرستانتان بهترین استفاده را بکنید. سعی کنید این سؤالات را از آنها بکنید:
- آیا مدرسهی ما کلاسها و فعالیتهای فوق برنامهای دارد که برای من جالب باشد؟
- آیا گروهها و تیمهایی در مدرسهمان وجود دارند که بتوانم در آنها عضو شوم؟
- آیا میتوانید محیط مناسبی را به من معرفی کنید که در آنجا دورهی کارآموزی بگذرانم؟
باز هم تکرار میکنیم، یکی از بهترین راهها برای اینکه بتوانید خودتان را بهتر کشف کنید و دربارهی آیندهتان تصمیم درستتری بگیرید این است که در کلاسهای تابستانی، فعالیتهای فوق برنامه یا یک دورهی کارآموزی شرکت کنید. پس فرصت را از دست ندهید.
