نکات مشاوره ای قبل از امتحانات
یاسمن رضائیان، سردبیر/ احسان خانمحمدی، مشاور حوزهی نوجوان:
چقدر خوب میشد اگر در مدرسه فقط مطالبی را یاد میگرفتی که به آنها علاقه داشتی و امتحانی هم در کار نبود.؛ مگر نه؟!
اما واقعیت این است که چرخهی یادگیری زمانی کامل میشود که وارد همین بخشهایی شوی که دوست نداری: آمادگی برای امتحان، نظم، تمرکز، مدیریت استرس و در نهایت، حضور در جلسهی امتحان؛ آن هم نه فقط برای گرفتن نمره، بلکه برای قویتر شدن و رشد کردن.
تحقیقات علمی نشان دادهاند که امتحاندادن، خود یکی از بهترین روشهای یادگیری است. وقتی مطلبی را تمرین میکنی، به آن پاسخ میدهی و دربارهاش فکر میکنی، آن را بیشتر از زمانی یاد میگیری که فقط میخوانی.
بنابراین، امتحان، بخشی واقعی و جدی از مدرسه و حتی از زندگی است. پس چه آن را دوست داشته باشی و چه نداشته باشی، باید از آن عبور کنی.
حالا در این مقاله باهم یاد میگیریم چگونه از این مسیر مهم و چالشبرانگیز عبور کنیم، طوری که نهتنها نمرهات افزایش پیدا کند، بلکه حس و حالت هم بهتر شود و به تواناییهای خودت ایمان بیاوری.
نکات مشاوره ای قبل از امتحانات
یک: شب امتحان، این چکلیست را مرور کن
احتمالاً این موقعیت را تجربه کردهای: قبل از امتحان تصور میکنی همهی مطالب را بلدی ولی وقتی برگه روبهرویت قرار میگیرد، احساس میکنی هیچچیز یادت نیست. لحظهی خیلی بدی است، مگر نه؟!
اگر میخواهی قبل از ورود به جلسهی امتحان مطمئن شوی که واقعاً آمادهای، شب امتحان به این پنج سؤال ساده جواب بده:
۱. آیا میتوانی یک مبحث را بدون نگاهکردن به کتاب، برای کسی توضیح بدهی؟
اگر بتوانی مطلبی را برای دوستت یا حتی جلوی آینه توضیح دهی، یعنی آن را فهمیدهای و فقط حفظ نکردهای.
۲. تمرین کردهای یا فقط خواندهای؟
یادگیری فعال با تمرینکردن و پاسخدادن به سؤالات تکمیل میشود، نه صرفاً با خواندن.
نوشتن، حلکردن و حتی اشتباهکردن، بخشی از روند واقعی یادگیری است.
۳. برگههای امتحانی قبلیات را بررسی کردهای؟
دیدن اشتباهات گذشته یکی از بهترین روشها برای شناسایی ضعفهاست. اگر این کار را انجام ندادهای، حتماً این کار را در برنامهی این هفتهات قرار بده.
۴. اگر بخشی را فراموش کردهای یا اصلاً نخواندهای، چه کار میکنی؟
اگر بخشی را اصلاً نخواندهای نگران نشو، هنوز وقت هست. برای مطالعهی این بخشها این راهها را امتحان کن:
- یک ویدئوی آموزشی کوتاه ببین.
- از دوستی که آن بخش را خوب بلد است کمک بگیر.
- تمرینهای همان قسمت را حل کن.
- اگر نیاز داری، از معلمت راهنمایی بگیر.
۵. برنامهی مرور مشخصی داری یا هر روز بر اساس حس و حالت جلو میروی؟
هوشمندانه عمل کن. مشخص کن کدام مباحث مهمتر و در اولویتاند تا بتوانی زمان و انرژیات را مدیریت کنی. پس نباید خودت را به حس و حالت بسپاری، چون ممکن است از مطالعهی کامل جا بمانی.
نکات مشاوره ای قبل از امتحانات
دو: با این ترفندها، هوشمندانه درس بخوان
زیاد درسخواندن همیشه به معنای درست درسخواندن نیست. بسیاری از دانشآموزها ساعتها پشت میز مینشینند، اما نه چیزی بهخوبی یاد میگیرند، نه روز امتحان آنطور که باید عمل میکنند.
بیاییم چند راهکار ساده اما مؤثر را مرور کنیم تا یاد بگیریم چگونه هوشمندانهتر، و نه فقط بیشتر، درس بخوانیم.
۱. بارمبندی هر درس را بدان تا زمانت را درست تقسیم کنی
هر درس، جدول بارمبندی دارد؛ یعنی مشخص است هرفصل چند نمره دارد. اگر زمان زیادی را صرف بخشهایی کنی که نمرهی کمی دارند، انرژیات را هدر دادهای. از فصلهای پرنمره شروع کن.
۲. برای همهی فصلها به یک اندازه وقت نذار
نیازی نیست همهی مباحث را به یک اندازه بخوانی. این طبیعی است که برخی از مباحث را بهتر بلدی و برخی برایت سختترند. پس وقتت را صرف فصلهایی کن که یا اهمیت بیشتری دارند یا در آنها ضعف داری.
۳. فقط حفظ نکن؛ معنا و کاربرد را درک کن
در درسهایی مثل علوم یا انگلیسی، ممکن است وسوسه شوی فقط فرمول یا لغت حفظ کنی. اما یادگیری واقعی یعنی بفهمی این مطالب کجا و چطور استفاده میشوند. تمرین کن تا از دانستههایت استفادهی کاربردی داشته باشی.
۴. با خلاصهنویسی و پرسش، یادگیری را عمیق کن
نوشتن خلاصههای جمعوجور و طراحی پرسش از مطالب، ذهنت را فعال نگه میدارد. این یعنی مغز تو فقط دریافتکنندهی منفعل نیست، بلکه واقعاً در حال یادگیری است.
هوشمندانه درسخواندن یعنی بتوانی مدیریت کنی: بدانی از کجا شروع کنی، کجا بیشتر تمرین کنی و زمانت را کجا سرمایهگذاری کنی.
نکات مشاوره ای قبل از امتحانات
سه: موبایل و بازیهای کامپیوتری را کنار نگذار اما مدیریت کن
بیایید واقعبین باشیم: موبایل، بازیهای رایانهای و شبکههای اجتماعی بخشی از زندگی روزمرهی ما هستند و حذفکردن کامل آنها نه واقعبینانه است و نه همیشه نتیجهبخش است. اما یک موضوع قطعی است: یا تو موبایلت را کنترل میکنی، یا موبایلت تمرکز و زمانت را از بین میبرد!
برای اینکه موبایلت همهی زمان و تمرکزت را نگیرد باید چه کار کنی؟
۱. برای خودت قانون بگذار، نه ممنوعیت کامل
مغز انسان نمیتواند بدون وقفه فقط درس بخواند. اما اگر هر بار وسط مطالعه سراغ گوشی بروی، بازگشت به تمرکز خیلی دشوار میشود.پس بهتر است چنین قوانینی را برای خودت در نظر بگیری:
- بعد از هر یک ساعت مطالعه، ده تا پانزده دقیقه استراحت کن (در این بازه میتوانی از موبایل هم استفاده کنی. البته نه اینکه همهی زمان استراحتت با موبایل سرگرم باشی).
- در شبهای نزدیک امتحان، از یک ساعت مشخص به بعد، موبایل را کنار بگذار.
- نوتیفیکیشنها را خاموش کن تا حواست پرت نشود.
۲. از تکنولوژی برای درسهایت هم استفاده کن
موبایل فقط برای پیامدادن یا دیدن ویدئو نیست. میتوانی آن را به ابزار یادگیری تبدیل کنی:
- تماشای ویدئوی آموزشی کوتاه (اگر واقعاً نیاز داری.)
- حل نمونهسؤال در اپلیکیشنهای درسی
- ضبط صدای خودت هنگام توضیحدادن یک مطلب (برای زمانی که میخواهی مباحث را مرور کنی.)
اما مراقب باش که از «یادگیری واقعی» بهسمت «توهم یاد گرفتن» سُر نخوری! اینکه تعداد زیادی ویدئو ببینی، بهتنهایی، کافی نیست. بلکه باید بتوانی از آموختههایت استفاده کنی.
۳. با خانوادهات توافق کن، درگیر نشو
اگر در خانه دربارهی استفاده از موبایل اختلاف نظر دارید، بهتر است با یک توافق ذهنی پیش بروی. مثلاً:
- «تا ساعت ۹ شب درس میخوانم، بعد از آن یک ربع گوشی دستم میگیرم.»
- «وقتی تمرینم تمام شد، کمی بازی میکنم.»
وقتی قانون مشخص باشد، هم احساس آزادی بیشتری داری، هم کمتر دچار تنش میشوی. یاد بگیر رئیس گوشی خودت باشی، نه زیردست آن.
اگر بتوانی زمان استفاده از موبایل را خودت تنظیم کنی، هم از کار کردن با آن لذت میبری و هم میتوانی تمرکزت را حفظ کنی.
نکات مشاوره ای قبل از امتحانات
چهار: فقط درس نخوان، استراحت هم بکن
ذهن، مانند بدن، به استراحت نیاز دارد. نمیشود بدون توقف مطالعه کرد و انتظار داشت تمرکز بالا بماند. اما هر استراحتی مفید نیست؛ آنچه اهمیت دارد، استراحت هوشمندانه است.
استراحت اشتباه، تو را از مسیر یادگیری دور میکند. پس اگر هنگام مطالعهکردن سراغ این مدل کارها بروی:
- تماشای پشتسرهم ریلزها یا ویدئوهای کوتاه
- خواب طولانی وسط روز
- گشتوگذار بیهدف در فضای مجازی
- بازیهای سنگین و درگیرکننده
در حقیقت، بهجای استراحت، در حال فرار از درس هستی! برای همین برگشتن دوباره به تمرکز، سختتر خواهد شد.
تکنیکهای استراحت مفید در روزهای امتحان
برای اینکه بتوانی استراحتی کوتاه اما مفید داشته باشی تا ذهنت مجدد شارژ شود، میتوانی از این فهرست کمک بگیری:
- پنج تا ده دقیقه پیادهروی در اتاق یا انجام چند حرکت کششی ساده
- نوشیدن یک لیوان آب یا خوردن یک خوراکی سبک مثل خرما یا میوه
- گوشدادن به موسیقی بیکلام یا یک صوت آرام
- انجام یک بازی فکری سریع، مانند سودوکو یا یک معمای ساده
استراحت با برنامه، تمرکزت را افزایش میدهد
اگر ۴۰ تا ۵۰ دقیقه با تمرکز مطالعه کردهای، یک استراحت ۱۰ دقیقهای کاملاً منطقی است. ۱۰ دقیقه مدتزمان مناسبی است، چون نه آنقدر کوتاه است که خسته بمانی و نه آنقدر طولانی است که از فاز مطالعه خارج شوی.
حتماً از تایمر یا زنگ موبایل استفاده کن تا زمان استراحت از دستت در نرود.
به خاطر استراحتکردن، احساس گناه نکن
بسیاری از نوجوانها فکر میکنند اگر استراحت کنند از درسخواندن و موفقیت جا میمانند. برای همین در زمان استراحتکردن احساس گناه میکنند. اگر تو هم جزو این دسته از نوجوانها هستی باید بدانی استراحتکردن بخشی از موفقیت است، نه مانعی برای آن. همانطور که یاد گرفتهای درست درس بخوانی، باید یاد بگیری درست هم استراحت کنی.
استراحت هوشمندانه به تو کمک میکند تا یک قدم دیگر به تمرکز و آمادگی بیشتر برای امتحان نزدیک شوی.
نکات مشاوره ای قبل از امتحانات
یادت باشد امتحان فقط نمره نیست…
تا اینجای مسیر باهم یاد گرفتیم چطور اشتباهات رایج را بشناسیم، چگونه برنامهریزی کنیم و چطور به شکل مفید استراحت بکنیم تا تمرکزمان را برای امتحان افزایش بدهیم. اما شاید مهمترین نکته، این باشد: تو فقط برای نمره درس نمیخوانی.
امتحان یعنی:
- تمرین زندگی
- تمرین برنامهریزی
- تمرین مدیریت استرس
- تمرین تمرکز در زمان محدود
- تمرین روبهرو شدن با اشتباهات، بدون ترس و فرار
اگر هنوز حس میکنی راه زیادی در پیش داری، اشکالی ندارد. کسی که در مسیر یادگیری است، لازم نیست کامل باشد؛ فقط باید رو به جلو باشد.
اگر این امتحان را عالی دادی؟ آفرین، ادامه بده.
اگر هنوز نمرهات آنطور که میخواهی نیست، بدان که باز هم وقت هست.
یادت باشد: هر بار که بهتر تمرکز میکنی، استراحت مؤثرتری میکنی، هوشمندانهتر درس میخوانی یا حتی فقط به یک اشتباه پی میبری، یک گام دیگر به جلو برداشتهای.
تو فقط یک دانشآموز نیستی، کسی هستی که دارد یاد میگیرد چگونه خودش را مدیریت کند، از خودش مراقبت کند و هر روز آمادهتر، قویتر و آگاهتر شود.
