چطور در شب امتحان و روز امتحان بهترینِ خودم باشم؟
یاسمن رضائیان، سردبیر/ احسان خانمحمدی، مشاور حوزهی نوجوان:
روز امتحان از راه رسیده است و حالا برگه روبهروی توست. چه وضعیتی داری؟ باآرامش و با تسلط کافی به سؤالات جواب میدهی؟ یا با اینکه درسها را کامل خواندهای یکدفعه احساس میکنی همهچیز را یادت رفته است؟
چه اتفاقی میافتد؟ چرا یکدفعه ذهنت خالی میشود؟ شاید اصول مطالعه در شب امتحان را رعایت نکردهای. بله، مطالعهکردن، آن هم در شب امتحان، اصولی دارد. پس چون این اصول خیلی مهماند در این مقاله به آنها پرداختهایم.
اما عملکرد خوب در امتحان به رعایتکردن این اصول محدود نمیشود. لازم است نکاتی را هم روز امتحان و سر جلسه رعایت کنی.
بنابراین لازم است دربارهی ۲ موضوع باهم صحبت کنیم: اشتباهاتی که بیشتر دانشآموزها در شب امتحان به آنها دچار میشوند و نکاتی که باید سر جلسهی امتحان رعایت کنی.
۵ اشتباه رایج در شبهای امتحان
خیلی از دانشآموزها در ایام امتحانات، از روی استرس یا نگرانی، درسها را به شکلی غلط مرور میکنند. البته عدهای از دانشآموزها هم فکر میکنند اصول درست مطالعه همین است، مثلاً همین که مرور سنگین داشته باشند یا از استراحت و خوابشان بزنند تا درس بخوانند.
اما اگر میخواهی هوشمندانه و اصولی مطالعه کنی و بهترین عملکرد را روز امتحان و در جلسه داشته باشی، این ۵ کار را در شب امتحان انجام نده!
۱. مرور سنگین نداشته باش
شب امتحان، یکی از حساسترین زمانهای آمادگی تو برای آزمون فرداست. خیلی از نوجوانها شب امتحان را با تلاش بیوقفه یا اضطراب بیفایده پشت سر میگذارند تا بتوانند مطالب تازهای یاد بگیرند اما حقیقت این است که شب امتحان، زمان یادگیری عمیق یا یادگیری موضوعی تازه نیست، بلکه زمان آرامکردن ذهن و جمعبندی نهایی است.
پس اگر بخشی از کتاب هست که تا حالا آن را یاد نگرفتهای، بعید است معجزهای اتفاق بیفتد و حالا یکشبه آن را یاد بگیری! برای یادگیری مطالب تازه زمان نگذار. بخشهایی را که قبلاً یاد گرفتهای حالا مرور کن. پس:
- فقط نکات مهم، خلاصهها و فلشکارتها را مرور کن.
- برای مباحثی که بهتر بلدی، زمان کمتری بگذار و آنها را سبک و سریع مرور کن. بیشتر زمانت را برای مباحثی بگذار که تسلطات در آنها کمتر است (منظورمان مباحثی نیست که اصلاً بلد نیستی).
- بهجای اضطراب، روی آرامسازی ذهنات تمرکز کن.
۲. تا دیروقت بیدار نمان
شاید فکر کنی اگر تا نیمهشب بیدار بمانی و درس بخوانی بیشتر تلاش کردهای، اما باید است بدانی بیدار ماندن تا نیمهشب باعث میشود تمرکزت در روز امتحان کمتر شود. برای اینکه بتوانی با آمادگی بالایی در جلسهی امتحان حاضر شوی، باید قبل از جلسه، به مغزت استراحت کافی و اصولی داده باشی. پس باید چه کاری کنی؟
- ساعت خواب مشخصی داشته باش. مثلاً ۱۰ یا ۱۰:۳۰ به تختت برو. ساعت خوابت را تغییر نده.
- پیش از خواب، از موبایل و تلویزیون فاصله بگیر.
- اگر نگرانی، چند نفس عمیق بکش یا دعای کوتاهی بخوان.
۳. وسایلت را صبح روز امتحان آماده نکن
شاید با خودت بگویی: «آمادهکردن وسایل وقت زیادی نمیگیرد، صبح انجامش میدهم». بله، درست است. جمعکردن وسیلههایی که باید با خودت به جلسهی امتحان ببری زمان زیادی نمیگیرد اما روی ذهنت تأثیر میگذارد و باعث میشود صبح آشفتهای داشته باشی و حتی شاید استرس بگیری.
پس وسایلت را از شب قبل آماده کن تا صبح را با آرامش شروع کنی و بدون استرس در جلسهی امتحان حاضر شوی.
وسایلی که باید از شب قبل آماده کنی اینها هستند:
- مداد، خودکار، پاککن و کارت ورود به جلسه
- لباس مناسب و راحت
- بطری آب یا خوراکی سبک
۴. وارد بحث و تنش نشو
شب امتحان وقت درگیری نیست. حتی یک جملهی تند یا دلخوری کوچک میتواند تمرکزت را از بین ببرد. پس سعی کن از بحث و تنش، بهویژه، با خانوادهات دوری کنی. برای اینکه بتوانی این کار را انجام بدهی:
- اگر فضای خانه پرتنش است، تو درگیر نشو.
- با یک چراغ کمنور یا موسیقی بیکلام برای خودت فضایی آرام بساز.
۵. اگر اضطراب داشتی، سکوت نکن
اگر احساس کردی نمیتوانی درسخواندن را ادامه بدهی یا دچار آشفتگی ذهنی شدهای، نترس و کمک بگیر. مثلاً میتوانی:
- با یک دوست مطمئن صحبت کنی.
- از معلم یا مشاور کمک بگیری.
- یا فقط این را بپرسی: «الآن بهتر است چه چیزی را مرور کنم؟»
کمک خواستن نشانهی ضعف نیست، بلکه نشانهی آگاهی و بلوغ است.
یادت باشد: شب امتحان، زمان بالا بردن نمره نیست؛ بلکه فرصتی است برای بالا بردن تمرکز، آرامش و آمادگی ذهنی.
۵ تکنیک برای موفقیت در جلسهی امتحان
حالا صبح روز امتحان رسیده است. وارد جلسه میشوی. باید نشان بدهی همهی آنچه را در طول سال تحصیلی خواندهای، یاد گرفتهای. اما چطور قرار است نشان بدهی؟ همین که در ذهنت همهچیز را بلد باشی کافی است؟ البته که نه؛ «بلد بودن» تو در نحوهی نوشتن و مدیریت زمان خودش را نشان میدهد.
برای این کار لازم است این کارها را بکنی:
۱. خوشخط و مرتب بنویس
برای اینکه برگهات را خوشخط بنویسی لازم نیست در خوشنویسی ماهر باشی، فقط کافی است نوشتههایت خوانا و منظم باشند. خطخطیهای زیاد، بینظم و پراکندهنوشتن یا حذفکردنها و اصلاحکردنهای عجولانه، باعث میشوند ذهن معلمت خسته شود. زمانی که پراکنده و نامرتب مینویسی، ممکن است معلمت نتواند آنچه را نوشتهای دقیق بخواند و این موضوع باعث شود بخشی از نمرهات را از دست بدهی.
۲. زمان را درست مدیریت کن
خیلی از دانشآموزها، زمانشان را بهاشتباه مدیریت میکنند. آنها به برگه نگاه میکنند و زمان را تقسیم بر تعداد سؤالات میکنند. اما این کار غلط است. زمان را نه براساس تعداد سؤالات بلکه بر اساس مدتی که هر سؤال نیاز دارد تا به آن پاسخ داده شود باید تقسیم کنی. پس قبل از شروع، به کل سؤالات نگاهی سریع بینداز و بعد ببین:
- چند سؤال داری؟
- کدامیک وقت بیشتری میگیرد؟
- از کدامها مطمئنتری؟
بعد از آن، با سؤالهای سادهتر شروع کن تا اعتماد بهنفست بالا برود و موتور ذهنت روشن شود! حواست باشد که «تو» باید زمان را مدیریت کنی نه اینکه «سؤالها» آن را مدیریت کنند!
۳. سر سؤالهای سخت گیر نکن
اگر با سؤالی سخت مواجه شدی که جوابش را یادت نمیآمد، سر آن سؤال متوقف نشو. کنار سؤال علامت بزن تا یادت باشد آن را جواب ندادهای و بعد سراغ سؤالهای بعدی برو. شاید بعداً جواب آن سؤال یادت بیاید شاید هم نه، اما فایدهاش این است که زمان را برای بقیهی سؤالها از دست ندادهای.
۴. اگر لازم است، از چکنویس استفاده کن
اگر لازم داری پاسخ یک سؤال تشریحی یا یک مسئلهی ریاضی را مرحله به مرحله بنویسی، اول آن را در چکنویس تمرین کن. بعد، نسخهی نهایی را در برگه بنویس. این کار باعث میشود هم برگهات مرتب بماند و هم خیال خودت راحتتر شود که پاسخ را کامل نوشتهای و هیچ بخشی را جا نینداختهای.
۵. برگهات را مرور کن، حتی اگر وقت کم باشد
خیلی از دانشآموزها، زمانی که به همهی سؤالات جواب میدهند، عجله میکنند تا زودتر برگه را تحویل بدهند و از جلسه خارج شوند. این کار اشتباه است. بعد از اینکه به همهی سؤالها جواب دادی، سعی کن آرامشات را حفظ کنی و با تمرکز بالا برگهات را یک بار از اول تا آخر مرور کنی. حتی اگر دو دقیقه تا پایان جلسهی امتحان باقی مانده است باز هم مرور کردن را فراموش نکن. مرور کردن باعث میشود:
- اگر غلط نگارشی داری آن را اصلاح کنی.
- اگر عددی را اشتباه نوشتهای اصلاح کنی.
- اگر سؤالی را جا انداختهای به آن پاسخ بدهی.
- و اگر یادت رفته اسمت را روی برگه بنویسی این کار را بکنی!
مرور نهایی، کار سادهای است اما میتواند به تو کمک کند تا جلوی یک اشتباه بزرگ را بگیری و بیدلیل نمره از دست ندهی.
در روز امتحان فقط نمره نمیگیری؛ خودت را میسازی
وقتی وارد جلسهی امتحان میشوی، یک برگه در دست داری که چند سؤال روی آن نوشته شده است. اما واقعیت این است که آن برگه فقط نمرهات را نمیسنجد، بلکه نوع فکر کردن، میزان تمرکز، مهارت مدیریت زمان و قدرت کنار آمدنت با استرس را هم نشان میدهد. پس از این زاویه، امتحان فرصتی است برای اینکه تمرین کنی:
- با برنامهریزی جلو بروی.
- در شرایط پرفشار آرام بمانی.
- تلاش کنی، حتی اگر همهچیز کامل نیست.
- از اشتباههایت یاد بگیری، نه این که از آنها خجالت بکشی.
یادگیری یک رقابت نیست؛ یک فرایند است. تو هربار که درست تمرین میکنی، درست میخوابی، درست استراحت میکنی و درست مینویسی، در حال ساختن کسی هستی که در آینده میتواند باهوشتر، قویتر و مطمئنتر عمل کند.
پس امتحان یک رقابت بزرگ برای نمرهگرفتن نیست، بلکه فرصتی است که در آن میتوانی خودت را بسازی.
