یاسمن رضائیان، سردبیر/ احسان خانمحمدی، مشاور حوزهی نوجوان:
این روزها که به روزهای کارنامهگرفتن نزدیک میشویم نیاز است باهم دربارهی اصول مواجه با کارنامه صحبت کنیم. در مواجه با کارنامه ضعیف و نمره های بد والدین به دو دسته تقسیم میشوند.
۱. آنهایی که راه حل اشتباه را انتخاب میکنند. یعنی بلافاصله واکنش نشان میدهند، دنبال مقصر میگردند و خودشان را به آب و آتش میزنند تا مسئله را حل کنند. یعنی میخواهند همان روز و همانجا مسئله را حل کنند. ما از این دست والدین در مدرسه کم ندیدهایم!
۲. آنهایی که راه حل درست را انتخاب میکنند. یعنی ۵ قدم را طی میکنند.
ما هم در این مقاله میخواهیم دربارهی این ۵ قدم صحبت کنیم. پس اگر تصمیم گرفتهاید جزو آن دسته از والدینی باشید که واکنش درست به کارنامهی ضعیف دارند، این مطلب به شما کمک خواهد کرد.
ممکن است شما توقعات زیادی دربارهی نمرهی فرزندتان داشته باشید یا شاید هم بگویید همینقدر که او تلاشش را کرده کافی است، اما باز هم به خاطر نمرات ضعیف او نگران باشید و ندانید چطور باید کمکش کنید. در این موقعیت سؤالاتی مثل اینها ذهنتان را مشغول میکند:
- وقتی فرزندم نمرات بد گرفته است چگونه واکنش نشان دهم؟
- چگونه با فرزندم دربارهی کارنامه و نمرهاش صحبت کنم؟
- چرا فرزندم نمرهی بد گرفته است؟ مشکل از کجاست؟
بالاخره باید چه کار کرد؟
درستترین واکنش به کارنامه بد و نمره های ضعیف
قدم اول: کمی فاصله بگیرید
واکنش درست این است که کمی فاصله بگیرید تا درگیر داد و فریاد و حرصخوردنهای بینتیجه نشوید. به این ترتیب هم به خودتان و هم به فرزندتان اجازه میدهید از هیجانات دور شوید و اصولی رفتار کنید. از طرفی دیگر، ناخواسته به عزت نفس و مسئولیتپذیری فرزندتان آسیبی وارد نمیکنید.
قدم دوم: زمانی را برای صحبتکردن مشخص کنید
گفتیم در قدم اول باید از مسئله فاصله بگیرید و نخواهید که سریع مشکل را حل کنید. اما منظورمان این نیست که مسئله را کنار بگذارید. پس زمانی را برای صحبتکردن مشخص کنید؛ زمانی که خیلی هم دیر نباشد. مثلاً بگویید: «امروز عصر باید دربارهی کارنامه باهم صحبت کنیم».
قدم سوم: از احساساتتان دربارهی کارنامه بد و نمره های ضعیف حرف بزنید
صادقانه احساساتتان را بیان کنید. دقت کنید که باید دربارهی احساس خودتان حرف بزنید نه عملکرد فرزندتان. اما چطور؟
میتوانید صحبتهایتان را با این جملات شروع کنید: «نمرهی ادبیات خیلی کمتر از چیزی بود که انتظار داشتیم. کمک کن بفهمیم اشکال کار کجاست؟» ادبیاتی از این دست، به فرزندتان فرصت میدهد تا وارد گفتوگو شود و توضیح دهد. به این ترتیب میتوانید به کمک هم مشکل را پیدا و حل کنید.
درک میکنیم زمانی که نتیجهی خوبی به دست نمیآید عصبانی و ناامید میشوید اما گفتن جملات هیجانی هیچ کمکی به حل مسئله نمیکند. جملاتی مثل «ما که اینهمه باهم کار کرده بودیم!» یا «این است جواب زحمات ما؟ دستت درد نکند!» فقط فضا را احساسی میکند.
یادتان نرود بچهها خیلی دوستتان دارند و دلشان نمیخواهد شما را ناراحت و عصبانی کنند. برای همین در موقعیتهای احساسی تلاش میکنند انواع و اقسام قولها را بدهند یا اینکه دیگران را مقصر نشان بدهند تا شما را آرام کنند. برای اینکه بتوانید مشکل را حل کنید، اجازه ندهید چنین فضای احساسیای ایجاد شود.
قدم چهارم: به سؤال «چرا فرزندم نمرهی بدی میگیرد؟» جواب بدهید
قبل از هر اقدامی، باید جواب این سؤال را پیدا کنید: «چرا فرزندم نمرهی بدی میگیرد؟». زمانی که پاسخ این پرسش را بدانید میتوانید به شیوهی درست و با کمکگرفتن از افراد مناسب به او کمک کنید تا مسئله را حل کند.
چرا فرزندم نمرهی بدی میگیرد؟
دانشآموزان معمولاً به یکی از دلایل زیر نمیتوانند نمرهی خوبی بگیرند:
۱. محتوای آموزشی را نمی فهمند.
اگر فرزندتان در فهم محتوای آموزشی مشکل داشت بهتر است موضوع را با معلماش مطرح کنید. معمولاً این مشکلات بعد از چند جلسه تمرین یا تدریس خصوصی حل میشود.
۲. در مهارتهای پایهی آموزشی یعنی خواندن، نوشتن، بیانکردن، ریاضیات و برنامهریزی مشکل دارند.
اگر جملاتی مانند این را از معلم شنیدید: «هنوز ضرب و تقسیم را یاد نگرفته است.»، «در محاسبات و عملیات حساب مشکل دارد.»، «نمیتواند درست بخواند و منظورش را در برگه بنویسد.»، «در جلسهی امتحان اضطراب شدیدی دارد و برگهی امتحانی را خیلی دیر تکمیل میکند!»، «عجله دارد و خیلی زود از سر جلسه بلند میشود و سؤال را دقیق نمیخواند.» همهی این جملات نشاندهندهی آن است که فرزند شما در زمینهی مهارتهای پایهی آموزشی مشکل دارد.
مهم است بدانید بیش از ۸۴ درصد از دانشآموزان در مهارتهای پایهی آموزشی مشکل دارند، اما این مسئله اغلب از سوی والدین و حتی مدرسه، بهاشتباه، مشکل مهارتی شخصیتی محسوب میشود و برای همین خانواده سراغ روانشناس میروند تا مسئلهی اضطراب یا عدم تمرکز را حل کنند. این در حالی است که شما برای حل این مشکل باید از کوچ و مشاور آموزشی کمک بگیرید نه روانشناس بالینی. فراموش نکنید که شناسایی و رفع مشکل مهارتهای پایهی آموزشی و مشکلاتی مثل اضطراب یا بیانگیزگی و کمکاری به افراد متخصص نیاز دارد و نباید به هرکس که خود را کوچ آموزشی معرفی میکند اعتماد کنید.
بنابراین، باید این احتمال را هم درنظر بگیرید که کارنامه ضعیف و نمره های بد ممکن است نتیجهی ضعیفبودن مهارتهای پایهی آموزشی فرزندتان باشد.
با این حال، گاهی والدین خودشان میتوانند مشکل را شناسایی کنند. اگر شما جزو این دسته از والدین هستید باید بدانید گاهی مشکل خیلی راحتتر از آنکه تصور کنید حل میشود. فقط کافی است نظم به روند زندگی و آموزش فرزندتان بازگردد تا مشکل اضطراب و بیانگیزگی هم حل شود.
قدم پنجم: کمک به حل مسئله و پشتیبانی از فرزندتان برای جبران کارنامه ضعیف و نمره های بد
زمانی که مشکل شناسایی شد، شاید لازم باشد سبک فرزندپروریتان را بررسی کنید و تغییری در آن بدهید تا نظم به زندگی فرزندتان برگردد.
در مقابل نمرهی بد یا کارنامهی ضعیف لازم نیست مثل والدین اقتدارگرا رفتار کنید که همیشه بالای سر فرزندشان هستند و از او مراقبت میکنند تا مشکلاش را حل کند. از طرفی، نباید بیخیال باشید و تصور کنید که فرزندتان بعد از چند تذکر و تنبیه خودش میتواند مسئله را حل کند.
اگر میخواهید به فرزندتان کمک کنید تا هم مسئولیت کارش را بپذیرد و هم مستقل بار بیاید، هنگامی که نمرهی بدی گرفت این موارد را درنظر بگیرید:
۱. محبت و دلسوزی اضافه نکنید!
یعنی اگر فرزندتان از طرف مدرسه با جریمه و محرومیتی مواجه شد، در اجرای آن همکاری کنید. یا اگر خودتان مثلاً در استفاده از تلفن همراه شرایطی را تعیین کردید به آن پایبند بمانید.
۲. معلم خصوصی نشوید!
هیچکس از شما انتظار ندارد مثل یک معلم خصوصی در درسخواندن به فرزندتان کمک کنید. بهترین کمکی که شما میتوانید بکنید این است که نظم را برقرار کنید و اجازه بدهید مسئولیت درسخواندن را همچنان خودش بر عهده بگیرد.
میز تحریر نامرتب، اتاق شلوغ، کولهپشتی نامرتب، کتابهای جلدنشده، دفترهای پاره، همهی اینها نشاندهندهی یک ذهن آشفته و نامنظم است. طبیعی است ذهن آشفته نمیتواند باکیفیت درس بخواند.
در برقراری نظم به فرزندتان کمک کنید
توجه کنید که قرار است در برقراری نظم به فرزندتان «کمک کنید» نه اینکه «غر بزنید» یا «امر و نهی کنید». کمک به برقراری نظم به این معنا نیست که بهجای او وسایلش را مرتب کنید؛ بلکه به این معنا است که در همهی این کارها با او مشارکت داشته باشید و با یادآوری بهموقع و قاطع او را در جریان منظم آموزش قرار دهید.
البته شاید پیش از این، این راه را امتحان کردهاید و از تذکردادن خسته و کلافه شدهاید و پیش خودتان بگویید او گوش نمیدهد. اما فراموش نکنید بچهها اگر جدیت و قاطعیت شما را ببینند در نهایت با برنامهی منظم همراه خواهند شد. آنها چون میدانند شما بعد از چند بار تذکردادن خسته و ناامید میشوید به روند نامناسب خود ادامه میدهند. اگر در این مسیر صبر و حوصله داشته باشید، خواهید دید بعد از گذر چند هفته و بعد از اینکه او تکالیفش را منظم انجام داد، نمراتش بهتر میشود.
والدین تصور میکنند بچهها تا وقتی در سن دبستان هستند به حمایت نیاز دارند و در دبیرستان دیگر خودشان همهی کارها را انجام میدهند. اما باید بدانید آنها تا وقتی به ۱۶ سالگی (اواسط دبیرستان دورهی دوم) برسند به حمایت و توجه شما برای برقراری نظم نیاز دارند. باید از آنها حمایت کنید تا کمکم مستقل شوند و بتوانند مشکلاتشان را حل کنند.
چند پیشنهاد ساده برای کمک به برقراری نظم
با انجامدادن چند کار ساده میتوانید به او، و نه بهجای او، در برقراری نظم کمک کنید:
۱. در مرتبکردن اتاق به او کمک کنید.
۲. برنامهی هفتگیاش را چک کنید و به کمک خودش بررسی کنید که همهی کتابها و دفترها را در کوله گذاشته یا نه. مثلاً بگویید: «موافقی یک بار کولهات را نگاه کنی تا مطمئن شویم همهی کتابهایت را برداشتهای؟»
۳. در جلسات مدرسه، منظم، شرکت کنید و از برنامهی امتحانات و تکالیف اطلاع داشته باشید.
۴. بررسی کنید که فرزندتان همهی تکالیفش را انجام داده یا نه. اگر در انجام تکالیف مشکلی داشت از معلماش کمک بگیرید.
۵. بهجای او برنامهریزی و تعیین تکلیف نکنید ولی زمان امتحانات را با ادبیات مناسب به او یادآوری کنید و تشویقاش کنید که خود را از چند روز قبل برای امتحان آماده کند. خودتان هم فضای خانه را برای ورود به روزهای امتحان آماده کنید.
فراموش نکنید در این مسیر شاید با مقاومت و اعتراض فرزندتان مواجه شوید، اما مهم است که نشان دهید در کنارش هستید. برقراری نظم نباید باعث شود بحث و دعوا بین شما و فرزندتان به وجود بیاید. باید تأکید کنید که مسئلهی پیشرفت درسی و افزایش نمره برای شما مهم است و در کنارش هستید که بتوانید فضا را استاندارد کنید تا او بتواند باکیفیتتر درس بخواند. مثلاً گفتن این جملهها نشان میدهد شما در استاندارد کردن فضا و برقراری نظم کنارش هستید اما اول تا آخر مسئولیت با خودش است:
۱. «مسئولیت برداشتن کتابهایت با خودت است. من فقط یادآوری میکنم چون برایم مهم است منظم باشی و در همهی زنگها وسایل مورد نیازت را به کلاس برده باشی.»
۲. «برای هردوی ما نظم اولویت است. برای همین اول باید اتاقت را مرتب کنی تا بتوانی نیمساعت از موبایلت استفاده کنی.»
یادتان نرود شما در عین دلسوزی و انعطاف، باید قاطعیت را هم حفظ کنید.
