نمره کم گرفتهام؛ دلیلش چیست؟
یاسمن رضائیان، سردبیر/ احسان خانمحمدی، مشاور حوزهی نوجوان:
لحظهای که برگهی امتحان را میگیری و با نمره کم مواجه میشوی، معمولاً چند حس همزمان سراغت میآیند: ناراحتی، خجالت، عصبانیت، نگرانی از واکنش خانواده یا معلم. بعد هم جملههایی در ذهنت تکرار میشوند، جملههایی مثل: «تلاش نکردم»، «دفعهی بعد جبران میکنم» یا «از فردا دیگر خیلی جدی درس میخوانم».
این جملهها شاید چند دقیقه حالت را بهتر کنند، اما یک مشکل اساسی دارند. آنها به تو نمیگویند دقیقاً چه شد که این نمره کم را گرفتی و از کجا باید شروع کنی تا بهتر شوی. پس وقتی ندانی مشکلت دقیقاً کجاست، چطور میخواهی نمرهات را بهتر کنی؟!
واقعیت این است دانشآموزی موفق است و میتواند نمرهاش را جبران کند که بتواند برگهی امتحانش را درست تحلیل کند تا اشتباهاتش را برطرف کند.
ما هم در این مقاله قرار است دربارهی همین موضوع صحبت کنیم. پس اگر میخواهی در امتحان بعدی نمرهی بهتری بگیری، این مقاله را دنبال کن و سراغ راه حلی که دادهایم برو.
قدم اول: چند دقیقه به احساسهایت وقت بده
وقتی که نمره کم میگیری، طبیعی است که حال خوبی نداشته باشی. این احساس بد را نادیده نگیر چون اگر احساسهایت را نادیده بگیری و فقط خودت را سرزنش کنی، معمولاً دو اتفاق میافتد؛ یا عصبانی میشوی و برگه را کنار میگذاری، یا آنقدر خودت را مقصر میدانی که اصلاً سراغ برگه نمیروی.
پس باید احساس بدی را که داری بپذیری تا بتوانی از آن عبور کنی. اما چطوری؟
۱. احساس خودت را نامگذاری کن
برای اینکه بتوانی روی احساست اسم بگذاری، از خودت بپرس الآن دقیقاً چه حسی داری. مثلاً بپرس:
- آیا بیشتر ناراحتم؟
- آیا بیشتر عصبانیام که چرا درس نخواندهام؟
- بیشتر خجالت میکشم؟ چون بقیهی دوستانم نمرهی بهتری از من گرفتهاند؟
- بیشتر از واکنش دیگران میترسم؟ میترسم پدر و مادرم از من عصبانی شوند؟
قرار نیست جواب پیچیدهای بدهی. همین که برای خودت روشن شود «الآن بیشتر از چه چیزی میترسی؟» کافی است. این از مرحلهی اول.
۲. چند دقیقه فاصله بگیر
وقتی از یک موضوع ناراحتکننده کمی فاصله میگیریم، به ذهنمان فرصت میدهیم خودش را دوباره جمعوجور کند تا بتوانیم اشتباه را جبران کنیم. برای اینکه بتوانی این فاصله را ایجاد کنی این کارها را انجام بده:
- چند نفس عمیق بکش.
- اگر میتوانی چند دقیقه قدم بزن یا در جایی آرام بنشین.
- اگر آدم امنی نزدیکت هست (دوست، معلم یا یکی از بزرگترها که تو را قضاوت نمیکند)، کمی با او حرف بزن و بگو چه احساسی داری.
۳. یک جملهی حمایتی برای خودت بنویس
حالا که دو مرحلهی قبلی را پشت سر گذاشتی، سراغ مرحلهی سوم برو. در این مرحله باید یک جملهی کوتاه برای خودت بنویسی، مثلاً:
- «این نمره را دوست ندارم، اما میخواهم بفهمم چرا نمرهام پایین شد.»
- «الآن حالم خوب نیست، اما میخواهم از این برگه چیزی یاد بگیرم.»
میتوانی این جمله را بالای برگهی امتحان یا در دفترت بنویسی. این جمله پلی است بین احساس و عمل؛ یعنی از اینجا به بعد، باید احساسات را کنار بگذاری و دیگر سراغ برگه بروی تا مشکل را پیدا کنی.
قدم دوم: نمره کم را تحلیل کن، نه خودت را
خیلی از دانشآموزها، وقتی نمرهشان کم میشود، خودشان را سرزنش میکنند. اما واقعیت این است که جملههایی مثل «من تنبلم» یا «من درسخوان نیستم» هیچ کمکی به تو نمیکنند. این جملهها فقط باعث میشوند از خودت ناامیدتر شوی.
بهجای اینکه این حرفهای ناامیدکننده را بزنی سراغ برگهات برو و آن را تحلیل کن. یادت باشد، هدف از تحلیل برگه این است که بفهمی:
- در کدام مبحثها مشکل داشتی.
- بیشتر اشتباههایت از چه نوعی بودند.
- برای امتحان بعد، باید روی چه چیزهایی بیشتر کار کنی.
چهار نوع اشتباه در امتحان که باعث نمره کم میشود
جالب است بدانی اشتباههایی که دانشآموزها در برگههای امتحانی دارند در ۴ دستهی اصلی قرار میگیرند. حالا هر سؤالی را بررسی کن و از خودت بپرس: «اشتباه من بیشتر شبیه کدام مورد است؟»
۱. سؤالاتی که جوابشان را بلد نبودم
در این حالت یا «سؤال از مبحثی بود که اصلاً نخوانده بودی.» یا «آن مبحث را خوانده بودی، اما نکتهها را خوب متوجه نشده بودی.»
۲. وقتی صورتسؤال را درست نخواندم…
وقتی میگوییم صورتسؤال را درست نخواندهای یعنی: یا «سؤال را با دقت نخواندهای» یا «کلمهی مهمی را در صورتسؤال اشتباه فهمیدی» یا «نوع خواستهی سؤال را متوجه نشدهای. مثلاً بهجای «تعریف کن»، فقط «مثال» نوشتهای.
۳. بیدقتی کردم یا زمان را خوب مدیریت نکردم
این یعنی مثلاً «عدد، علامت یا یک کلمه را جا انداختی» یا «جواب را در جای اشتباه نوشتی» یا «زمان را مدیریت نکردی و فرصت نداشتی به همهی سؤالها برسی». خیلی اوقات نمرههایی که دانشآموزان در برگه از دست میدهند به خاطر همین موضوع است.
۴. استرس باعث شد ذهنم قفل شود
گاهی اوقات استرس بیش از حد باعث میشود نتوانی در امتحان بهترین عملکرد را داشته باشی. در اینجور مواقع «جواب را بلدی، اما سر امتحان یادت نمیآید» یا «آنقدر نگران نتیجه هستی که نمیتوانی روی سؤال تمرکز کنی» یا «از یک سؤال به سؤال دیگر میپری و تمرکزت از بین میرود».
هیچکدام از این چهار نوع اشتباه به این معنا نیستند که تو «کمهوش» یا «ناتوان» هستی. پس به خودت حس بد نده. این دستهبندی فقط قرار است کمک کند تا بفهمی مشکل اصلی بیشتر در کجاست: در خودِ درس، در فهمیدن سؤال، در دقت و زمانبندی یا در مدیریت استرس.
یک تمرین عملی برای کشف دلیل نمره کم
برای اینکه بتوانی مشکلات برگههای امتحانیات را حل کنی و نمره کم را جبران کنی، از همین حالا شروع کن. همین امروز سراغ این راه حل برو:
۱. برگهی امتحانی را بردار که از نمرهاش راضی نبودی و حالا میخواهی آن را جبران کنی.
۲. از بین سؤالهایی که اشتباه جواب دادهای یا سفید گذاشتهای، فقط سه سؤال را انتخاب کن. قرار نیست کل برگه را یکجا تحلیل کنی.
۳. برای هر سؤال، این چهار مورد را از خودت بپرس:
الف. این سؤال از کدام مبحث بود؟ …………………………………..
ب. اشتباه من بیشتر شبیه کدام نوع بود؟
- بلد نبودم/ نخوانده بودم
- صورتسؤال را نفهمیدم
- بیدقتی کردم یا زمان را مدیریت نکردم
- استرس گرفتم و ذهنم قفل شد
ج. اگر بخواهم فقط همین نوع اشتباه را کمتر کنم، چه کمکی لازم دارم؟
- این مبحث را بیشتر تمرین کنم؟
- تمرین کنم که صورتسؤال را با دقت بخوانم؟
- تمرین کنم تا به سؤالی مشخص در مدتزمانی مشخص پاسخ بدهم؟
- تمرین کنم که قبل از امتحان آرام باشم؟
د. از این سؤال چه نکتهای یاد گرفتم که در امتحان بعدی کمکم میکند؟ ………………………………………………………
۴. در پایان، یک جمعبندی کوتاه بنویس:
- بیشتر اشتباههای من در این برگه از کدام نوع بود؟ ……………………..
- مهمترین مبحثهایی که باید دوباره یاد بگیرم، کدامند؟ …………………………………………….
لازم نیست به این سؤالها جوابهای مفصل و طولانی بدهی. همین که چند کلمه یا چند جمله بنویسی کافی است.
حالا نوبت برنامهریزی درست است…
اگر تا اینجا همراه بودی و حتی یک برگه را با این روش بررسی کردی، یعنی یک قدم مهم در یادگیری برداشتهای. تو مثل خیلی از دانشآموزهای دیگر، در مواجه با نمره کم فقط به خودت نگفتی «باید بیشتر درس بخوانم»، بلکه فهمیدی:
- دقیقاً کجاها بیشتر اشتباه میکنی.
- اشتباههایت از چه نوعی هستند.
- برای امتحان بعدی به چه نوع تمرینی نیاز داری.
حالا که میدانی مشکل اصلی کجاست، قدم اول را برداشتهای. اما قدم دوم این است که بدانی چطور برای خودت برنامهای بنویسی که بتوانی مشکلاتت را برطرف کنی تا در امتحان بعدی موفق شوی. در مقالهی بعدی دربارهی اینکه چطور برنامهی مناسبی برای خودت بریزی، صحبت میکنیم.
